Chất lượng, kết quả của quá trình giáo dục – đào tạo ở các trường sĩ quan quân đội không chỉ được đánh giá ở trình độ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo mà học viên thu nhận được trong quá trình học tập, rèn luyện, mà còn được biểu hiện ở mức độ phát triển động cơ học tập của học viên, đó là người học có thực sự say sưa, hứng thú với nhiệm vụ học tập của mình hay không? Động lực nào thúc đẩy họ học tập? Nỗ lực học tập của họ nhằm đạt tới mục đích gì? Vì vậy có thể nói, động cơ học tập vừa là phẩm chất đặc biệt trong nhân cách người học viên, vừa là chỉ số không thể thiếu để đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo của các trường đào tạo sĩ quan trong quân đội.
Động cơ hoạt động là những động lực định hướng, thúc đẩy người học viên hoạt động học tập, rèn luyện; nó tồn tại như là nguyên nhân bên trong của những nỗ lực, cố gắng vươn lên của người học viên nhằm lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, phát triển các phẩm chất nhân cách của bản thân đáp ứng đòi hỏi của chức trách nhiệm vụ, nghề nghiệp quân sự, của công tác giáo dục đào tạo, xây dựng quân đội.
Nói đến động cơ học tập của học viên ở nhà trường quân đội là nói đến hệ thống những động lực thúc đẩy người học viên với những biểu hiện phong phú và phức tạp mà ta có thể quy vào những biểu hiện chủ yếu sau đây: những động cơ chính trị đạo đức; những động cơ nhận thức; những động cơ nghề nghiệp; những động cơ tư lợi cá nhân. Các động cơ này quan hệ biện chứng với nhau tạo thành một hệ thống, trong đó tuỳ theo kết quả của quá trình giáo dục, tuỳ theo sự lĩnh hội và tu dưỡng của từng người mà chúng có thứ bậc khác nhau, chiếm một vị trí nhất định đối với sự phát triển nhân cách người học viên. Đây là những động cơ chủ yếu chi phối hành động, xu hướng phấn đấu cũng như kết quả và chất lượng học tập, rèn luyện của họ cần phải được nhìn nhận một cách đầy đủ và xem xét diễn biến thực tế của nó trong nhà trường quân đội hiện nay.
Khi nghiên cứu và phân tích các động cơ, thái độ của người học viên cần phải chú ý xem xét nó ở cả hai khía cạnh đó là cường độ của động cơ và ý nghĩa xã hội của động cơ. Cường độ của động cơ hoạt động, phấn đấu, rèn luyện và học tập của học viên thể hiện ở sự thúc đẩy mạnh hay yếu (có các mức độ như rất mạnh, bình thường, yếu). Ý nghĩa xã hội của động cơ được biểu hiện ở nội dung của động cơ, thái độ đó là đúng hay sai, là tích cực hay tiêu cực. Không phải lúc nào cường độ của động cơ cũng thống nhất với nội dung bên trong của nó. Có động cơ rất mạnh về cường độ nhưng lại biểu hiện tính chất tiêu cực, phản nhân văn, không phù hợp với yêu cầu giáo dục đào tạo trong nhà trường quân đội.
Hiện nay, vấn đề động cơ, thái độ, trách nhiệm học tập của học viên hiện nay đang bị tác động của nhiều nhân tố khách quan như tác động của xu thế hội nhập, mở cửa và hợp tác quốc tế, kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa; tác động của văn hoá cũng như sự biến động của cơ cấu giai cấp, sự phân hoá các giai tầng xã hội, sự biến đổi của hệ giá trị và định hướng giá trị xã hội hiện nay. Do vậy, trong thực tế ở các trường đại học, cao đẳng nói chung, các học viện, nhà trường quân đội nói riêng vấn đề động cơ, thái độ, học tập của học viên có biểu hiện rất phong phú, phức tạp với nhiều cung bậc khác nhau, nhưng động cơ chính trị xã hội, thái độ trách nhiệm với chức trách, nhiệm vụ của học viên đã bộc lộ rõ ràng và phù hợp với thực tiễn. Do sự tác động, ảnh hưởng của kinh tế thị trường, sự biến đổi định hướng giá trị xã hội làm cho lĩnh vực hoạt động quân sự, nghề nghiệp quân sự không còn hấp dẫn như trước đây, do đó trong động cơ, thái độ, trách nhiệm của họ chưa có sự thúc đẩy mạnh mẽ của niềm tin, của lý tưởng nghề nghiệp quân sự mà họ sẽ gắn bó suốt đời, một số không nhỏ thiếu hứng thú với việc học tập, nâng cao trình độ, kém nhiệt tình, say mê với nghề nghiệp quân sự dẫn đến việc hình thành và phát triển các nhu cầu động cơ lĩnh hội tri thức rèn luyện kỹ năng kỹ xảo nghề nghiệp của họ còn hạn chế. Do vậy mà thiếu sự tìm tòi, sáng tạo không tích cực chủ động trong học tập, phấn đấu, thậm chí xuất hiện trung bình chủ nghĩa, nước chảy bèo trôi… Thực trạng này do nhiều nguyên nhân, một trong những nguyên nhân quan trọng đó là quá trình xây dựng, củng cố động cơ học tập cho học viên còn bộc lộ những hạn chế nhất định như: chưa thực sự quan tâm đến những đặc điểm tâm, sinh lý của học viên đào tạo sĩ quan; chưa có những nghiên cứu sâu về nhu cầu, nguyện vọng, mong muốn của học viên; chưa đánh giá đúng được những tác động ảnh hưởng của môi trường, hoàn cảnh đến việc hình thành động cơ học tập, cũng như việc xây dựng động cơ học tập cho học viên … Do đó, để khắc phục thực trạng trên, hệ thống lãnh đạo chỉ huy của các học viện, nhà trường quân đội cần tiến hành các biện pháp tác động khoa học, đồng bộ và đủ mạnh tới nhu cầu động cơ học tập của học viên.
- Thống nhất nhận thức, đề cao trách nhiệm của chủ thể trong xây dựng động cơ học tập của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan quân đội
Những thay đổi to lớn về mặt xã hội dưới sự tác động của khoa học kỹ thuật và công nghệ, xu thế toàn cầu hoá và kinh tế tri thức đã và đang đặt ra cho giáo dục đào tạo những yêu cầu mới. Ngày nay, giáo dục không chỉ có mục đích đem lại cho người học tri thức mà quan trọng hơn là trang bị cho họ phương pháp học tập, phát triển tư duy sáng tạo, biết độc lập suy nghĩ, biết phát hiện và giải quyết vấn đề, phát triển các kỹ năng xã hội, v.v. nhằm hướng tới mục tiêu của việc học là: “Học để biết”, “Học để làm”, “Học để chung sống với nhau”, “Học để làm người”. Để đạt được các mục tiêu trên, công tác đào tạo ở các trường đào tạo sĩ quan phải đổi mới toàn diện, trong đó chú trọng đổi mới cách dạy và cách học theo hướng vừa trang bị kiến thức, vừa xây dựng động cơ học tập vì những ý nghĩa xã hội cao cả, “vừa dạy chữ, vừa dạy người”, khắc phục tính thụ động, đơn giản một chiều trong dạy, học; phát huy tính tích cực của cả người dạy, người học, của các cơ quan chức năng cũng như đội ngũ cán bộ quản lý trong nghiên cứu, tìm tòi đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho học viên ở các trường đào tạo sĩ quan quân đội.
Các trường đào tạo sĩ quan là nơi đào tạo đội ngũ sĩ quan cấp phân đội, đó là những con người hoạt động trong môi trường đặc biệt. Do tính chất đặc biệt của hoạt động quân sự, đòi hỏi đội ngũ sĩ quan cấp phân đội cần có đầy đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng với yêu cầu của hoạt động quân sự cả trong hiện tại và tương lai. Hiện nay, tình hình thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, nhiệm vụ của cách mạng, của quân đội có những bước phát triển mới; đòi hỏi người sĩ quan tương lai cần phải có những kiến thức và kỹ năng mới phù hợp với sự phát triển của thực tiễn cách mạng. Đại hội Đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định “Xây dựng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, có số lượng hợp lý, với chất lượng tổng hợp và sức chiến đấu cao, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống” [3, tr.234-235].
Những giá trị và năng lực trên đây của người sĩ quan được phát triển bằng nhiều con đường khác nhau, nhưng con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất là quá trình đào tạo tại các trường sĩ quan quân đội, trong đó việc xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho người học giữ vai trò quan trọng trong quá trình dạy, học. Mỗi giáo viên, học viên, cơ quan chức năng, cán bộ quản lý cần phải nhận thức một cách đúng đắn vấn đề này, từ đó xác định rõ trách nhiệm của bản thân những chủ thể trong việc xây dựng động cơ học tập của học viên ở các trường đào tạo Sĩ quan quân đội hiện nay. Việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể sẽ có tác dụng thống nhất về mặt nhận thức, nâng cao trách nhiệm trên cơ sở đó tạo nên sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong việc xây dựng động cơ học tập của học viên.
Để nâng cao nhận thức, trách nhiệm các chủ thể lãnh đạo quản lý giáo dục, đào tạo ở các trường sĩ quan cần thực hiện tốt các yêu cầu sau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy các cấp (từ đảng ủy nhà trường, ban giám đốc cho đến lãnh đạo, chỉ huy các phòng, khoa, ban, đơn vị quản lý học viên) đối với việc xây dựng động cơ học tập của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan
Thứ hai, nâng cao nhận thức, trách nhiệm đối với đội ngũ giảng viên ở các trường đào tạo sĩ quan trong xây dựng động cơ học tập cho học viên
Thứ ba, nâng cao nhận thức trách nhiệm đối với đội ngũ cán bộ quản lý học viên trong xây dựng động cơ học tập cho học viên.
- Thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp xây dựng động cơ học tập của học viên
Việc xây dựng động cơ, với tư cách là hạt nhân của nhân cách, thành phần chủ đạo trong quá trình hình thành, phát triển nhân cách là cả một quá trình lâu dài, công phu và liên tục. Trong suốt thời gian đào tạo, phải thường xuyên quan tâm tới vấn đề xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho người học, từ đó tạo tính tích cực học tập cho người học, giúp họ lĩnh hội tốt các tri thức, kĩ xảo, kĩ năng làm cơ sở cho hoạt động nghề nghiệp tương lai. Mặt khác, quá trình hình thành động cơ học tập phản ánh sự vận động của bản thân người học để vươn tới đạt được các mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường cũng luôn chịu tác động của nhiều yếu tố. Sự tác động của các yếu tố cũng không phải bao giờ cũng theo một chiều nhất định. Chính các yếu tố này cũng thường xuyên có sự vận động, biến đổi, vì thế, cần phải thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp xây dựng động cơ học tập, mới có thể đem lại hiệu quả cho xây dựng động cơ học tập của học viên ở các trường đào tạo sỹ quan quân đội hiện nay.
Nội dung chủ yếu của đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp xây dựng động cơ học tập là phải liên tục tạo ra sự phong phú, đa dạng, thiết thực và hiệu quả của các tác động sư phạm tới động cơ học tập của người học. Ở đây, cần tập trung giải quyết tốt các vấn đề sau :
Thứ nhất, cần coi trọng các nội dung, hình thức, biện pháp giáo dục nhằm hình thành nhu cầu học tập ở người học
Thứ hai, quá trình dạy học cần thường xuyên đổi mới cả nội dung, phương pháp dạy học, tạo ra hứng thú thực sự của người học với lĩnh hội tri thức, hình thành kĩ xảo, kĩ năng.
Thứ ba, cần kết hợp chặt chẽ giữa truyền thụ kiến thức và xây dựng động cơ, thường xuyên đấu tranh chống các động cơ tiêu cực nảy sinh ở người học trong quá trình giảng dạy.
Thứ tư, cần chú trọng xây dựng nhân cách mẫu mực của người giáo viên để tạo ra tác động mạnh mẽ, trực tiếp tới động cơ học tập của người học
- Tích cực đổi mới nội dung, phương pháp dạy học
Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học phải dựa trên cơ sở xác định rõ ràng, chính xác mục tiêu, nhiệm vụ dạy học của môn học trong từng thời điểm lịch sử cụ thể. Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học nhằm hình thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho người học, trang bị cho người học hệ thống các tư tưởng và nguyên lý, tạo điều kiện cho họ xem xét và xử lý các vấn đề chính trị, xã hội phức tạp, xây dựng lập trường giai cấp công nhân vững chắc. Yêu cầu chung đối với đổi mới nội dung, phương pháp dạy học là lý luận gắn với thực tiễn, nghiên cứu vấn đề một cách toàn diện, vạch rõ bản chất, quy luật vận động và hình thức biểu hiện của nó, trình bày một cách cụ thể, sử dụng tốt các phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại, đánh giá các sự kiện, hiện tượng một cách khách quan, gắn liền với đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Dạy học ở đại học quân sự không những trang bị cho người học những kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng cần thiết của môn học mà còn phải giúp họ phát triển tư duy lý luận, hình thành thế giới quan, phương pháp luận cách mạng, khoa học. Cái khó nhất của dạy học ở đại học là làm sao để thông qua việc trang bị kiến thức của môn học mà tạo lập cho người học khả năng chuyển từ tư duy trực quan tiến lên tư duy lý luận, giúp họ có thể vận dụng một cách sáng tạo tri thức đã lĩnh hội vào thực tiễn nghề nghiệp, vào cuộc đấu tranh giai cấp trên lĩnh vực chính trị – tư tưởng dưới góc độ chuyên môn của mình.
Để đổi mới nội dung, phương pháp dạy học trong các nhà trường quân đội hiện nay được thể hiện ở các nội dung cụ thể sau:
Thứ nhất, đổi mới nội dung, phương pháp dạy học phải hướng vào thực hiện có hiệu quả mục tiêu dạy học
Thứ hai, đổi mới nội dung, phương pháp dạy học phải coi trọng xu hướng chính trị, tư tưởng của các bài giảng, tăng cường sự thống nhất giữa tính đảng và tính khoa học trong dạy học.
Thứ ba, đổi mới nội dung, phương pháp dạy học theo hướng thống nhất lý luận với thực tiễn, gắn chặt lý luận với thực tiễn.
Thứ bốn, đổi mới nội dung, phương pháp dạy học theo hướng tăng cường các bài tập thực hành và gắn với đổi mới cách thức thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên.
Thứ năm, đổi mới nội dung, phương pháp dạy học phải được tiến hành đồng bộ với đổi mới các hình thức tổ chức dạy học và không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên.
- Kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, rèn luyện, quản lý, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học viên với tự tu dưỡng, rèn luyện xây dựng động cơ học tập đúng đắn
Động cơ học tập trên thực tế là sản phẩm của các tác động giáo dục rèn luyện của các lực lượng sư phạm, đồng thời cũng là sản phẩm của tự tu dưỡng, rèn luyện của mỗi học viên. Vì thế, việc kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, rèn luyện, quản lý, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học viên với tự tu dưỡng, rèn luyện xây dựng động cơ học tập đúng đắn của bản thân học viên có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng động cơ học tập của họ.
Giải pháp này nhằm tạo ra sự kết hợp chặt chẽ, sự phối hợp đồng bộ giữa tác động của các lực lượng giáo dục và khả năng tự giáo dục của người học để xây dựng động cơ học tập.
Ở đây, cần tập trung giải quyết các vấn đề như :
Thứ nhất, đánh giá đúng vai trò chủ đạo của giáo dục, phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp của các lực lượng sư phạm của nhà trường tới xây dựng động cơ học tập
Thứ hai, đánh giá đúng đắn, chính xác kết quả học tập, rèn luyện của người học, tạo động lực kích thích, thúc đẩy người học
Thứ ba, cần khêu gợi và phát huy tính tích cực, tự giác, tự tu dưỡng, rèn luyện của mỗi học viên.
- Đảm bảo tốt các điều kiện học tập, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của học viên trong quá trình đào tạo
Xây dựng động cơ học tập của người học đòi hỏi phải giải quyết đồng bộ nhiều khâu, nhiều vấn đề, trong đó đảm bảo tốt các điều kiện học tập, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của học viên trong quá trình đào tạo cũng có liên quan chặt chẽ tới sự hình thành, phát triển, củng cố hiện tượng này. Bản thân nhu cầu của con người hiện nay là rất đa dạng, phong phú, do đó các đối tượng để thoả mãn nhu cầu cũng cần đa dạng, từ đó động cơ mới nhanh chóng xuất hiện. Quá trình dạy học ở các nhà trường quân đội, các yếu tố bảo đảm như nguồn tài chính, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật, nâng cấp trang thiết bị phục vụ hoạt động dạy học và quản lý…là điều kiện không thể thiếu của quá trình này. Chúng cũng góp phần tác động tới sự hình thành, phát triển động cơ học tập của người học.
Từ quan điểm coi giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những nguồn lực quan trọng của sự phát triển đất nước, thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã có sự quan tâm thoả đáng tới giáo dục đào tạo nói chung, trong đó có giáo dục đào tạo trong các nhà trường quân đội, đảm bảo ngày càng tốt hơn các điều kiện cho dạy và học. Tuy nhiên, hiện nay ngân sách dành cho giáo dục đào tạo quân sự mặc dù đã được ưu tiên song vẫn còn thấp so với yêu cầu. Nhiều nhà trường quân đội, công tác giáo dục đào tạo chỉ dựa vào một nguồn tài chính duy nhất là ngân sách Nhà nước do Bộ Quốc phòng cấp, ngoài ra không có một nguồn thu nào khác. Đa số các trường đào tạo sĩ quan quân đội chưa có điều kiện “xã hội hoá giáo dục đào tạo”, quan hệ với các nhà trường, tổ chức cá nhân trong và ngoài nước còn nhiều hạn chế nên không thể thu hút được các nguồn tài chính, đầu tư từ bên ngoài.
Do khả năng bảo đảm của ngân sách là có hạn, việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật, nâng cấp trang thiết bị, phương tiện dạy học, đảm bảo các điều kiện vật chất, tinh thần còn khá eo hẹp, mới chỉ thực hiện được từng phần, từng bước. Nhiều nhà trường vẫn phải sử dụng các hệ thống giảng đường, khu làm việc, sinh hoạt cũ kĩ, chật chội, xuống cấp, trang thiết bị, phương tiện nghèo nàn, lạc hậu. Nhiều trang thiết bị, phương tiện phục vụ dạy học lẽ ra phải đi trước đơn vị lại lạc hậu hơn đơn vị. Những nhà trường được đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật do nguồn đầu tư hạn chế nên thời gian thi công kéo dài, trang thiết bị chắp vá, thiếu đồng bộ. Công tác bảo đảm cho hoạt động giáo dục đào tạo quân sự nói chung chưa đồng bộ, chưa sát với nhiệm vụ thực tế của từng nhà trường, có trường, chỉ tiêu số lượng đào tạo hàng năm thường vượt quá khả năng đảm bảo, dẫn tới tình trạng quá tải, gây khó khăn cho các mặt hoạt động của nhà trường. Chủ trương huy động tiềm lực kinh tế, khoa học, công nghệ của Nhà nước phục vụ quốc phòng trong lĩnh vực giáo dục đào tạo quân sự chưa được thực hiện tốt. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực này còn thiếu và không đồng bộ. Cơ chế phối hợp giữa giáo dục đào tạo dân sự với giáo dục đào tạo quân sự còn lỏng lẻo, hiệu quả liên kết, liên thông còn thấp.
Để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo trong các nhà trường quân đội, tạo điều kiện tốt hơn cho các hoạt động dạy và học, tạo động lực thúc đẩy người học yên tâm và gắn bó với các mặt hoạt động, yên tâm với hướng đi đã chọn cần tăng cường đảm bảo tốt hơn nữa các điều kiện cả về vật chất và tinh thần cho người học. Tập trung huy động mọi nỗ lực, cố gắng của các lực lượng sư phạm trong nhà trường và sự hỗ trợ của các lực lượng khác để đảm bảo ngày càng tốt hơn điều kiện học tập, sinh hoạt cho học viên.
Để thực hiện được mục tiêu trên, cần giải quyết tốt các vấn đề sau :
Thứ nhất, cần nhận thức rõ vai trò của các điều kiện đảm bảo cho hoạt động học của người học
Thứ hai, căn cứ vào tình hình cụ thể, cần quan tâm chăm lo tới các điều kiện học tập, sinh hoạt của học viên một cách thiết thực
Thứ ba, huy động rộng rãi các nguồn lực xã hội đầu tư cho giáo dục đào tạo quân sự
- Nghiên cứu xây dựng, bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ cán bộ, sĩ quan quân đội, chính sách hậu phương quân đội
Đội ngũ cán bộ, sĩ quan quân đội luôn giữ vị trí nòng cốt trong xây dựng quân đội, nâng cao sức mạnh chiến đấu của quân đội. Vì thế, việc xây dựng, bổ sung và hoàn thiện hệ thống chế độ chính sách đối với quân đội, đội ngũ sĩ quan quân đội và hậu phương của họ là công việc có tầm quan trọng đặc biệt và luôn chiếm một vị trí ưu tiên.
Quân đội nhân dân – một quân đội mang bản chất giai cấp công nhân, được Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịnh Hồ Chí Minh trực tiếp tổ chức và lãnh đạo, có truyền thống vẻ vang, nhưng vẫn rất cần thiết phải có một hệ thống chế độ, chính sách riêng đối với nó, đặc biệt với đội ngũ nòng cốt để tạo điều kiện hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao. Để thực hiện nội dung này, cần thực hiện tốt những yêu cầu cụ thể sau đây:
Thứ nhất, cần nhận thức đúng về vị trí của chế độ, chính sách đối với quân đội nói chung, đội ngũ cán bộ, sĩ quan quân đội và hậu phương quân đội nói riêng
Thứ hai, cần thường xuyên nghiên cứu xây dựng, bổ sung, hoàn thiện chế độ, chính sách đối với cán bộ, sĩ quan quân đội và hậu phương quân đội
KẾT LUẬN
Động cơ là hiện tượng tâm lý phức tạp, có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ đời sống, hoạt động của con người.
Động cơ là những cái được phản ánh, trở thành lực thúc đẩy bên trong, định hướng con người hoạt động chiếm lĩnh đối tượng, thỏa mãn nhu cầu của cá nhân.
Động cơ cơ học tập là một dạng cơ bản trong hệ thống động cơ hoạt động của con người được hiểu là “sự phản ánh những đối tượng có khả năng thỏa mãn nhu cầu học tập, trở thành yếu tố tâm lý thúc đẩy, định hướng người học thực hiện các nhiệm vụ học tập theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường nhằm thỏa mãn nhu cầu cá nhân ”. Động cơ học tập của học viên đào tạo sĩ quan các nhà trường quân đội là “những cái được phản ánh, trở thành yếu tố tâm lý thúc đẩy, định hướng người học viên thực hiện các nhiệm vụ học tập theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo của nhà trường nhằm thỏa nhu cầu trở thành người sĩ quan quân đội ”.
Động cơ học tập của học viên có vai trò rất quan trọng. Đây là nguyên nhân trực tiếp của tính tích cực học tập và rèn luyện, là nhân tố quan trọng để biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo.
Động cơ học tập của học viên có nội dung phức tạp, bao gồm một hệ thống động cơ có mối liên hệ chặt chẽ, tác động lẫn nhau. Trong hệ thống động cơ học tập của người học viên trong các trường đào tạo sĩ quan nổi lên những động cơ bản là: Động cơ chính trị – đạo đức; động cơ nghề nghiệp; động cơ đồng nhất xã hội; động cơ lợi ích cá nhân, trong đó động cơ chính trị đạo đức đóng vai trò quan trọng nhất chi phối đén các động cơ khác trong hệ thống động cơ học tập của người học viên trong quá trình đào tạo.
Động cơ học tập của học viên đào tạo sĩ quan các trường quân đội chịu sự tác động, ảnh hưởng của nhiều yếu tố trong quá trình đào tạo. Trong đó, các yếu tố thuộc về nhân cách người học; các yếu tố thuộc về nội dung, phương pháp dạy học và vai trò người thày; các yếu tố từ nội dung, phương pháp quản lý là những yếu tố ảnh hưởng, chi phối mạnh và có tính chất quyết định đến việc xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho học viên.
Vấn đề xây dựng, củng cố, phát triển động cơ học tập của học viên đào tạo sỹ quan ở các nhà trường quân đội hiện nay, là trách nhiệm của mọi lực lượng giáo dục đào tào của nhà trường, lực lượng nòng cốt là đội ngũ giảng viên, người trực tiếp tác động đến động cơ học tập của người học. Do đó, đòi hỏi các lực lượng cần tiến hành đồng bộ các biện pháp xã hội – tâm lý đã nêu./.
Đại tá, PGS,TS, Đỗ Duy Môn – Chủ nhiệm khoa Tâm lý học quân sự, Học viện Chính trị, BQP
| (Bài đã được công bố trong Kỷ yếu Hội thảo quốc gia “Động cơ học tập của người học và trách nhiệm của người dạy – Thực trạng và giải pháp” tổ chức tại Bà Rịa-Vũng Tàu ngày 17-18/7/2015, NXB Đại học quốc gia Hà Nội ấn hành, Hà Nội 2015, tr.398-407).
|
Tài liệu tham khảo
- Bộ Chính trị, Nghị quyết số 51/NQ-TW của Bộ Chính trị, ngày 20-7- 2005, Về việc hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng, thực hiện chế độ một người chỉ huy gắn với thực hiện chế độ chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
- Bộ Quốc phòng, Quyết định số 771/QĐ-BQP ngày 04-4-2006, Về việc ban hành chức danh chính ủy, phó chính ủy, chính trị viên, chính trị viên phó trong quân đội nhân dân Việt Nam.
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG. H. 2011.
- Ngô Minh Tuấn, Đỗ Duy Môn (Chủ biên), Tâm lý học sư phạm quân sự, Nxb QĐND, H. 2011.
- Phạm Thành Nghị, Tâm lý học giáo dục, Nxb ĐHQG, H. 2011.
- Những cơ sở Tâm lý của việc tổ chức dạy và học tích cực, Nxb ĐHSPTPHCM, H. 2011
- 7. Trần Kiều, trí tuệ và đo lường trí tuệ, Nxb CTQG, H. 2005.
- Nâng cao chỉ số IQ, Nxb trẻ, HN, 2012
- Ứng xử sư phạm, Nxb SP, HN, 2012
- Nguyễn Văn Sơn, Xây dựng động cơ học tập của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan trong quân đội hiện nay, Luận án tiến sĩ tâm lý học, Hà Nội, 2012.
- Lê Minh Vụ (Chủ biên), Đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường đại học quân sự, Nxb QĐND. H.1999.
