Sáng 19/9/2026, tại trụ sở Bộ Giáo dục và Đào tạo (Hà Nội), Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội thảo quốc gia “Hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục phổ thông – Thực trạng và giải pháp”. Với 108 báo cáo khoa học và hơn 150 đại biểu tham dự, Hội thảo tập trung vào câu hỏi: Làm thế nào để giáo dục hướng nghiệp theo Thông tư số 16/2026/TT-BGDĐT đi vào nhà trường một cách thực chất, nhất là trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi thế giới nghề nghiệp.
Ông Nguyễn Minh Đăng Khôi, Uỷ viên thường trực Ban Tổ chức Hội thảo thay mặt Ban Tổ chức Hội thảo giới thiệu các vị khách quý. Về phía Bộ Giáo dục và Đào tạo có TS. Nguyễn Thế Sơn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông. Về phía Hội Khoa học Tâm lý-Giáo dục Việt Nam (Hội KHTL-GDVN) có PGS.TS. Trần Kiều, Chủ tịch Hội; GS.TS. Nguyễn Ngọc Phú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội; PGS.TS. Vũ Trọng Rỹ, Phó Chủ tịch Hội; TS. Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội; TS. Nguyễn Văn Ly, Phó Chủ tịch Hội; Ông Trần Quang Kiểm, Phó Chủ tịch Hội; Đại diện các Cục, Vụ thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tham dự Hội thảo còn có đông đảo các nhà khoa học, giảng viên, giáo viên thuộc các trường đại học, các học viện, các nhà trường phổ thông, các Sở giáo dục và đào tạo, các tổ chức đang triển khai giáo dục hướng nghiệp và cơ quan báo chí.
Chủ tọa Hội thảo gồm có TS. Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội KHTL-GDVN; GS.TS. Phạm Hồng Quang, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học Giáo dục, nguyên Giám đốc Đại học Thái Nguyên; và PGS.TS. Đinh Thị Kim Thoa, Tổng chủ biên chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp thuộc Chương trình, sách giáo khoa 2018.
Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ ban hành hướng dẫn hướng nghiệp theo từng cấp học
Sau phát biểu khai mạc của PGS.TS. Trần Kiều, TS. Nguyễn Thế Sơn đã trao đổi với Hội thảo về Thông tư 16/2026/TT-BGDĐT và các nguyên tắc trong phân luồng, định hướng giáo dục nghề nghiệp cho học sinh. Theo TS. Nguyễn Thế Sơn, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xây dựng, ban hành hướng dẫn giáo dục hướng nghiệp cho học sinh ở các cấp học, đồng thời tham mưu phát triển đội ngũ làm công tác hướng nghiệp.
Thông tư 16 được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 24/3/2026, quy định nội dung, hình thức, biện pháp và điều kiện bảo đảm thực hiện hướng nghiệp, phân luồng trong các cơ sở giáo dục phổ thông. Thông tư xác định năm nhóm nội dung hướng nghiệp: thông tin nghề nghiệp, hỗ trợ học sinh tự nhận thức bản thân, kỹ năng lựa chọn nghề nghiệp, trải nghiệm nghề nghiệp và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số.
TS. Nguyễn Thế Sơn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông phát biểu về Thông tư 16-2026/TT-BGDĐT
TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến trình bày tham luận tại Hội thảo
Ông Trần Quang Bảo, Giám đốc Sở GD-ĐT An GIang phát biểu tại Hội thảo
TS. Hoàng Ngọc Vinh phát biểu tại Hội thảo
Ông Nguyễn Minh Đăng Khôi, Uỷ viên Thường trực Ban Tổ chức Hội thảo báo cáo tham luận tại Hội thảo
Khảo sát hơn 700 nghìn phiếu: học sinh hiểu mình nhưng chưa hiểu nghề
Thay mặt nhóm tác giả gồm TS. Nguyễn Tùng Lâm, TS. Giáp Bình Nga và PGS.TS. Đinh Thị Kim Thoa, PGS.TS. Đinh Thị Kim Thoa đã trình bày báo cáo đề dẫn về kết quả khảo sát hướng nghiệp trong các trường phổ thông sau 5 năm triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và những vấn đề đặt ra cho giai đoạn 2026–2031. Khảo sát thu được 708.202 phiếu/bản ghi, thực hiện với học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, triển khai theo hệ thống ngành từ Bộ đến các sở giáo dục và đào tạo, các nhà trường.
Kết quả cho thấy học sinh đã hiểu khá rõ về bản thân nhưng chưa hiểu rõ về nghề nghiệp; các trải nghiệm nghề nghiệp còn ít và nặng về lý thuyết, ảnh hưởng đến hiệu quả hướng nghiệp và phân luồng. Có 44,15% ý kiến đánh giá hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp ở mức rất thấp; bản thân giáo viên cũng cho rằng mình chưa thực hiện tốt các hoạt động giáo dục hướng nghiệp.
Từ đó, nhóm nghiên cứu nêu ba đề xuất trọng tâm: tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp thực chất; kết nối nhà trường với thế giới nghề nghiệp; chuẩn hóa các công cụ đo lường trong hướng nghiệp. Tại phiên thảo luận, PGS.TS. Trần Kiều đặt câu hỏi về cách chọn mẫu và tính đại diện của khảo sát; PGS.TS. Đinh Thị Kim Thoa đã trao đổi thêm về phương pháp chọn mẫu và ý nghĩa của các số liệu thống kê.
Thông tin về kết quả khảo sát
Thông tư 16: được đánh giá cao, cần sớm có hướng dẫn thi hành
Mở đầu phiên báo cáo khoa học, ông Phạm Đỗ Nhật Tiến trình bày tham luận tổng quan về giáo dục hướng nghiệp, xoay quanh câu hỏi làm thế nào để tổ chức thực hiện Thông tư 16 có chất lượng và hiệu quả tại các trường phổ thông. Theo ông, cần xây dựng khung năng lực hướng nghiệp của học sinh, làm cơ sở cho chương trình và tài liệu hướng dẫn ở từng trường; nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên, viên chức tư vấn và cán bộ quản lý; xây dựng, vận hành hệ sinh thái hướng nghiệp, phân luồng ở cả ba cấp trung ương, địa phương và nhà trường; đồng thời quản lý chất lượng, giám sát và đánh giá. Ông đánh giá cao Thông tư 16 nhưng cho rằng hiện còn thiếu các tài liệu hướng dẫn thi hành, và đề nghị có sự phối hợp với Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam trong quá trình triển khai.
Từ thực tiễn địa phương, ông Trần Quang Bảo, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo An Giang, cho biết sau khi có Thông tư 16, tỉnh đã triển khai các hoạt động hướng nghiệp bám sát quy định mới, gắn với nhu cầu thực tiễn, và xác định các ưu tiên cho năm học 2026–2027. Ông nêu ba chuyển đổi quan trọng: từ hướng nghiệp đại trà sang cá thể hóa; từ tuyên truyền sang trải nghiệm thực tế; từ phân luồng theo tỷ lệ sang phân luồng gắn với đầu ra, phù hợp với sở thích và năng lực của học sinh.
Trải nghiệm nghề nghiệp vẫn là “điểm nghẽn” then chốt
Báo cáo của ông Nguyễn Minh Đăng Khôi, dựa trên khảo sát toàn quốc có so sánh với Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ ra khoảng trống giữa “biết thông tin” và “trải nghiệm nghề nghiệp” của học sinh. Trong bảy nhân tố được phân tích, trải nghiệm là yếu tố then chốt. Nghiên cứu riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy việc phân luồng còn diễn ra quá muộn. Báo cáo đề xuất đo lường chất lượng trải nghiệm của học sinh, triển khai hướng nghiệp liên tục từ lớp 6 đến lớp 12 và xây dựng mạng lưới chia sẻ theo cụm trường, cụm nghề. Trao đổi tại Hội thảo, GS.TS. Phạm Hồng Quang cũng cho rằng cần đẩy mạnh giáo dục hướng nghiệp thông qua lao động, trải nghiệm.
Ở phiên thứ hai, nhiều mô hình kết nối được giới thiệu. PGS.TS. Chu Cẩm Thơ chia sẻ kinh nghiệm từ dự án “tam giác hướng nghiệp” liên kết đại học – phổ thông – doanh nghiệp, với hơn 20 trường trung học phổ thông tham gia trong 5 năm. TS. Lê Minh Quang (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) phân tích cơ chế phối hợp bền vững giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục từ góc nhìn doanh nghiệp, với sự tham gia của người học, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp và Nhà nước. Nhóm tác giả TS. Nguyễn Thị Thu Anh, ThS. Đặng Thị Ngọc Quyên và ThS. Bùi Minh Tâm đề xuất mô hình bốn mức độ huy động cha mẹ học sinh tham gia hướng nghiệp: chia sẻ thông tin, tham dự cùng con, đóng góp nguồn lực và đồng hành cùng con.
AI hỗ trợ, học sinh vẫn là người quyết định
AI là chủ đề xuất hiện trong nhiều báo cáo. TS. Hoàng Ngọc Vinh cho rằng trong thời đại AI, hướng nghiệp không còn là chọn một nghề cố định mà phải chuyển “từ chọn nghề sang quản lý sự nghiệp”, tức hình thành cho học sinh năng lực lựa chọn nghề nghiệp, dựa trên khung năng lực có thể đo lường được.
ThS. Phan Thị Hằng Hải, Hiệu trưởng Trường THPT Kim Ngọc (Phú Thọ), giới thiệu mô hình hướng nghiệp cá thể hóa bằng AI gắn với sự phối hợp nhà trường – gia đình – doanh nghiệp. Khảo sát và thử nghiệm trên 300 học sinh cho thấy 40% học sinh đánh giá hoạt động hướng nghiệp ở trường là hiệu quả; việc hướng nghiệp còn triển khai muộn, chủ yếu ở lớp 12, và tỷ lệ học sinh được hướng dẫn sử dụng AI cho mục đích này còn hạn chế. Nhà trường đề xuất quy trình sáu bước ứng dụng AI trong giáo dục hướng nghiệp.
Chủ đề này càng có tính thời sự khi Thông tư 16 đã đưa nền tảng số, cơ sở dữ liệu nghề nghiệp, công cụ tư vấn trực tuyến và trí tuệ nhân tạo vào nội dung hướng nghiệp, kèm yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin. Song Hội thảo cũng đặt ra câu hỏi: khi AI ngày càng đưa ra được những gợi ý nghề nghiệp cụ thể cho từng em, liệu học sinh có trở nên phụ thuộc vào các gợi ý đó?
Phát biểu tham luận: Cô giáo Nguyễn Thị Mỹ Hoàn, Hiệu trưởng trường THCS Võ Nguyên Giáp (Đắc Lắc)
Phát biểu tổng kết, GS.TS. Phạm Hồng Quang đề cập mối quan hệ giữa “con người tự lựa chọn” và “dữ liệu/AI hỗ trợ lựa chọn”. Theo ông, dữ liệu và AI có thể cung cấp thông tin, mô phỏng nghề nghiệp, phân tích thị trường lao động và hỗ trợ người học cân nhắc, nhưng học sinh vẫn phải là chủ thể của quyết định nghề nghiệp. Nói cách khác, công nghệ hỗ trợ, còn con người làm chủ quyết định.
Từ “triển khai hoạt động” sang “quản trị chất lượng và kết quả”
GS.TS. Phạm Hồng Quang ghi nhận tài liệu Hội thảo và các báo cáo đã đề xuất nhiều hướng triển khai giáo dục hướng nghiệp, nhất là ứng dụng AI. Ông cho rằng giáo dục hướng nghiệp và phân luồng cần chuyển từ “triển khai hoạt động” sang “quản trị chất lượng và kết quả”, xây dựng một cách tổng thể, lấy học sinh làm trung tâm. Về phân luồng, cần chuyển dần từ cách nghĩ “xếp học sinh vào một luồng” sang hỗ trợ các em lựa chọn lộ trình phù hợp với năng lực, sở thích, hoàn cảnh và mục tiêu nghề nghiệp, trên cơ sở liên thông tốt hơn giữa giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.
Phần tổng kết nêu năm cặp vấn đề cần tiếp tục giải quyết: quản lý hoạt động và quản trị kết quả; tư vấn, thông tin và trải nghiệm thực tiễn; phân loại học sinh và mở ra các lộ trình; nhà trường là trung tâm và hệ sinh thái hướng nghiệp; con người tự lựa chọn và dữ liệu/AI hỗ trợ lựa chọn. Theo GS.TS. Phạm Hồng Quang, đây là những vấn đề mang tính hệ thống, cần được giải quyết đồng bộ về mục tiêu, cách quản trị, cơ chế phối hợp và trách nhiệm của các bên.
Chuẩn bị cho giai đoạn 2026–2031
Hội thảo khép lại với phát biểu bế mạc của PGS.TS. Trần Kiều. Với 108 báo cáo khoa học cùng nhiều ý kiến từ cơ quan quản lý, nhà khoa học, nhà trường và doanh nghiệp, Hội thảo đã cung cấp thêm dữ liệu, kinh nghiệm và đề xuất cho việc triển khai Thông tư 16 cũng như đổi mới giáo dục hướng nghiệp, phân luồng trong thời gian tới.
Thông điệp xuyên suốt là hướng nghiệp phải giúp học sinh hiểu mình, hiểu nghề, được trải nghiệm và biết điều chỉnh lựa chọn khi hoàn cảnh thay đổi. Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi nhanh chóng nhiều ngành nghề, hướng nghiệp không chỉ giúp học sinh chọn một nghề ở một thời điểm, mà còn chuẩn bị cho các em năng lực lựa chọn, thích ứng và phát triển con đường nghề nghiệp của mình. Đây cũng là những vấn đề Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam sẽ tiếp tục nghiên cứu và đề xuất giải pháp trong giai đoạn 2026–2031.
Tin và ảnh: Ban Truyền thông Hội khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam
Sau đây là một sô hình ảnh ghi nhận từ Hội thảo
Chụp kỷ niệm trước lúc chia tay
